فرآیند مددکاری اجتماعی (بخش دوم): تشخیص

مرحله تشخیص دومین مرحله پس از جمع آوری اطلاعات در مددکاری اجتماعی می باشد. تشخیص در مددکاری اجتماعی یعنی اینکه مشکل یا مشکلات، نیاز و یا نیازهای مراجع بر اساس اطلاعات جمع آوری شده مشخص شود. بررسی مشکل از طریق اندیشه برای تعیین اهمیت، ماهیت و سازمان مشکل و تعیین ارتباط متقابل میان ابعاد گوناگون مشکل و ارتباط آن با حل و رفع مشکل شامل سه بخش است:

  • تشخیص پویایی: شناخت و درک مشکل جاری مددجو به آن گونه که او آن را تجربه می کند و عوامل مؤثر در بوجود آمدن و عوامل تقویت کننده روانی، جسمانی یا اجتماعی و اثرات آن بر روی آسایش مددجو، موقعیت او و خدمات متشکل و منابع مختلف است.
  • تشخیص بالینی: پوششی در جهت رده بندی ماهیت بیماری فرد است. وقتی مشخص شود، ساخت شخصیتی یا افعال و کارهای او خالق یا تأثیر شدیدی بر مشکل و یا حل آن دارد، ماهیت عدم تطابق یا کارکرد شخصیتی مطرح است که نیاز به تشخیص بالینی دارد (ماهیت بیماری، صفاتی که منجر به بیماری شده، نیازها و شیوه های رفتاری که منجر به نارسایی کارکرد اجتماعی او شده و تأثیر این اختلال بر روابط اجتماعی و متقابل او با دیگران و حتی مددکار
  • سبب شناسی (علت و معلول): این تشخیص عموماً کمتر با علل نزدیک و فوری مشکل مرتبط است و اکثر پیوند به آغاز و شرح احوال مشکل و یا مشکلات درون ساخت شخصیتی فرد مرتبط است. تاریخچه تجارب ناموفق و ناسازگار مددجو بویژه راه حل هایی مثل کناره گیری، عقب نشینی، تجاوز یا کشمکش کورکورانه یا سازش و مصالحه به گسترش مشکلات عاطفی و رفتار او بستگی دارد که برای رفع مشکل وی نیاز به درک علل رنجش ها و میزان توانایی مددجو در مبارزه با آنهاست ( بررسی تاریخچه تجارب ناموفق و ناسازگار، راه حل هایی که برای رفع ناملایمات بکار برده مثل کناره گیری، عقب نشینی، تجاوز و کشمکش کورکورانه، سازش و مصالح انحراف یا نوعی جایگزینی سازنده)

سه نکته حائز اهمیت در تشخیص مشکل:

  • ماهیت مشکل و واقعیت هایی که باید بر آنها نفوذ کرد.
  • ماهیت فردی که دچار مشکل شده
  • مقاصدی که جستجو می کنیم و وسایلی که در اختیار داریم

 

گردآورنده: فاطمه قهرمانی (مددکار اجتماعی مؤسسه خیریه توانبخشی معلولین ذهنی تهران)

فرایند مددکاری اجتماعی (بخش اول)

به طورکلی، فرآیند مددکاری اجتماعی شش مرحله دارد که در این یادداشت به بررسی اولین مرحله آن یعنی«مطالعه و جمع آوری اطلاعات» می پردازیم.

مطالعه و جمع آوری اطلاعات

نخستین اقدام مددکار اجتماعی در فرایند کمک به مراجع (معلول) جمع آوری اطلاعات است. مددکار اجتماعی حرفه ای در پی آن است که در کوتاه ترین زمان، بیشترین و دقیق ترین اطلاعات درباره مشکل مراجع (معلول) بدست آورد. اطلاعاتی که مددکار اجتماعی در این مرحله جمع آوری می کند به این ترتیب است:

۱- اطلاعات در خصوص تاریخچه و روند مشکل، یعنی اینکه مشکل از چه زمانی شروع شده است، و تا زمان مراجعه به مددکار اجتماعی، چه روندی را طی کرده است.

۲- اینکه مراجع تا زمان رجوع به مددکار اجتماعی چه اقدامی برای حل مشکل یا برطرف کردن نیاز خود انجام داده و چه نتیجه ای گرفته است. ( اگر اقدامی انجام شده است و نتیجه مثبتی نداشته است، علت آن بررسی شود)

۳- اطلاعات درباره اینکه عوامل زمینه ساز یا مؤثر در بروز مشکل یا مشکلات کدام است.

۴- شناخت عوامل زمینه ساز، مددکار اجتماعی را یاری می کند تا در تدوین برنامه های کمکی برای حل مشکل مراجع، راهکارهای اساسی را با همکاری مراجع اتخاذ و در واقع ریشه ای و اساسی مشکلات را حل کند، بگونه ای که به هدف اصلی مددکاری که همان استقلال نسبی مراجع است، دست یابد. حال که اهمیت شناخت عوامل زمینه ساز بروز مشکل در تدوین برنامه های کمکی فردی و برنامه های پیشگیرانه روشن شد، به تقسیم بندی آنها اشاره می شود. عوامل زمینه ساز بروز مشکل در سه دسته جای می گیرد:

الف) عوامل مربوط به فرد: مانند عقب ماندگی ذهنی، فرزند اول بودن، نارس بودن کودک، بچه های بیش فعال و …

ب) عوامل مربوط به خانواده:  مانند والدین معتاد، خانواده از هم گسیخته، بی سوادی والدین، والدین آزاردیده در دوران کودکی و …

ج) عوامل مربوط به جامعه: مانند فقدان حمایت های قانونی از کودکان آزار دیده، مشکلات اقتصادی، فرهنگی و …

پس در مرحله جمع آوری اطلاعات، مددکار اجتماعی باید بتواند این سه دسته عوامل را تفکیک کند، چون نوع برخورد با این عوامل ممکن است جزء عوامل زمینه ساز و آشکار ساز نیز باشد.

حال به برخی از شیوه های جمع آوری اطلاعات، اشاره و نکاتی کلی را درباره آنها مطرح می کنیم. این شیوه ها عبارتند از:

۵- در این مرحله مددکار اجتماعی لازم است اطلاعات دقیقی در خصوص پیامدهای مشکل در زمان حال نیز بدست آورد. چراکه محور اصلی تشخیص مشکل و تدوین برنامه کمکی پس از عوامل مؤثر در بروز مشکل، پیامدهای مشکل می باشد.

      • مصاحبه با مراجع یا معلول، خانواده و …
      • مشاهده
      • خوب گوش کردن
      • بازتاب
      • تصریح
      • بازدید از منزل
      • مدیریت و رهبری
      • مطالعه پرونده قبلی در مرکز کار مددکار یا مراکز دیگر

 

گردآورنده: فاطمه قهرمانی – مددکار مؤسسه خیریه توانبخشی معلولین ذهنی تهران